Categorie: Factcheck · Datum: 29 maart 2026 · Auteur: Redactie get WISER · Bron: NOS op 3, 28 maart 2026 (bekijk de video ↗)
De aanleiding
Op 28 maart 2026 publiceerde NOS op 3 een twaalfminuten durende video met de titel "Staat straks in elk dorp een kerncentrale?" Het filmpje belooft een verkenning van de "comeback van kernenergie" en de rol van kleinere, goedkopere kerncentrales. In werkelijkheid herhaalt de NOS een reeks hardnekkige mythes, laat bijna uitsluitend bekende critici aan het woord, en negeert relevante feiten die niet in het narratief passen.
Hieronder ontleden we het filmpje, bewering voor bewering.
De framing
Koeltorens als schrikbeeld
De NPO brengt graag enorme koeltorens in beeld als het over kerncentrales gaat. De kijker associeert die met kernenergie, maar de werkelijkheid is anders: geen enkele Nederlandse kerncentrale heeft ooit een koeltoren gehad. Dodewaard koelde met water uit de Waal; Borssele koelt direct met water uit de Westerschelde. Het tonen van koeltorens is letterlijk framing — het creëert een beeld dat niet overeenkomt met de Nederlandse situatie.
"Eén atoom uranium levert een kleine hoeveelheid energie"
Fysisch klopt dit, maar het is op zijn best een halve waarheid. Bij het splijten van één atoom uranium komt inderdaad een kleine hoeveelheid energie vrij — net als bij het verbranden van één molecuul aardgas. Wat de NOS verzuimt te vertellen: uit een kilogram uranium haal je onvoorstelbaar veel meer energie dan uit een kuub aardgas of een ton steenkool. Bij volledige benutting — bijvoorbeeld in kweekreactoren of met recycling — is de energiedichtheid van uranium ruwweg anderhalf miljoen keer hoger dan die van steenkool[4]. Zelfs in een conventionele reactor zonder recycling levert uranium nog circa 20.000 keer meer energie per kilogram.
Dat is ook de reden dat er zo weinig afval overblijft: het afval van een mensenleven aan energieverbruik past in een blikje frisdrank. Lees hier waarom: Kernafval is opgelost.
Warmte vergeten
De NOS focust uitsluitend op elektriciteit. Maar kernenergie kan warmte ook direct leveren — voor stadsverwarming, industriële processen en waterstofproductie. In Zwitserland levert de kerncentrale Beznau al sinds 1983 stadsverwarming aan ruim 10.000 huishoudens in het district Unteres Aaretal[11]. In China levert de Haiyang-centrale warmte aan een stad van 200.000 inwoners. Dat perspectief ontbreekt volledig.
"Straling is heel schadelijk"
"Heel schadelijk" is een waardeoordeel, geen wetenschappelijke uitspraak. De effecten van ioniserende straling hangen af van de dosis[2]. Bij lage doses — zoals die in de omgeving van een kerncentrale — is er geen meetbaar gezondheidseffect. De stralingsdosis voor omwonenden van Borssele is minder dan 0,01 millisievert per jaar (feitelijk gemeten: circa 0,001 mSv). Ter vergelijking: een CT-scan levert enkele tot tien millisievert afhankelijk van het type, en de gemiddelde jaarlijkse stralingsdosis in Nederland — inclusief medische diagnostiek — bedraagt circa 2,5 millisievert.
Het UNSCEAR[2] (het wetenschappelijk comité van de VN) concludeert dat lage stralingsdoses geen aantoonbaar effect op de volksgezondheid hebben. Meer hierover: Kernenergie straalt niet.
"Het afval blijft honderdduizenden jaren gevaarlijk"
Een mantra dat kracht ontleent aan herhaling, niet aan feiten[4]. De NOS laat na te specificeren:
- Welk afval? Laagradioactief afval (>90% van het volume) is binnen enkele decennia tot achtergrondniveau vervallen.
- Welke stoffen? Hoogradioactief afval bevat een mix van isotopen met sterk uiteenlopende halveringstijden. De fissieproducten (cesium-137, strontium-90) zijn na circa 300 jaar uitgedoofd. Het verglaasd afval als geheel — inclusief de resterende minor actiniden — bereikt het niveau van het oorspronkelijke uraniumerts na enkele duizenden jaren.
- Welke hoeveelheid? Al het hoogradioactieve afval dat Borssele heeft geproduceerd wordt bij COVRA opgeslagen in een enkele opslaghal. Het totale volume aan verglaasd afval is vergelijkbaar met een paar zeecontainers.
De "honderdduizenden jaren" verwijzen naar plutonium-239, maar dat wordt juist niet weggegooid: het is waardevolle brandstof die gerecycled wordt[4]. Borssele laat zijn gebruikte brandstof bewerken in La Hague (Frankrijk), waar plutonium en uranium worden teruggewonnen voor hergebruik. Het resterende hoogradioactieve afval — circa 5% van de oorspronkelijke brandstof — wordt in glas gegoten en bevat vrijwel geen plutonium-239 meer (meer dan 99,9% wordt teruggewonnen). Meer hierover: Kernafval is brandstof.
De NOS toont laagradioactief afval
Het betonnen vat dat de NOS toont bevat laagradioactief afval: stukken metaal, overschoenen, glaswerk. Dit bevat geen langlevende stoffen. Het vat is wél gevaarlijk — het weegt honderden kilo's.
Kernwapens
De NOS linkt kernenergie aan kernwapens. Het verband is er niet: de isotopen en verrijkingsgraden zijn fundamenteel anders, de technologie verschilt, en het gros van de kernenergie-landen heeft geen kernwapens. Het is alsof je autorijden linkt aan autobommen.
Wat betreft Hiroshima en Nagasaki: bij die twee explosies in 1945 zijn honderdduizenden mensen direct omgekomen door de explosie, instortende gebouwen, brand en verbranding. De Life Span Study[3] — het meest uitgebreide stralingsonderzoek ooit — schat dat tot en met het jaar 2000 circa 1.900 extra kankergevallen toe te schrijven zijn aan de straling van die ene dag. Op een totale populatie van honderdduizenden overlevenden.
De "expert"
De NOS laat vrijwel uitsluitend dezelfde emeritus hoogleraar aan het woord als het om kernenergie gaat: prof. dr. Wim Turkenburg (Universiteit Utrecht), al ruim 50 jaar actief als criticus van kernenergie. Wij dagen de NOS uit om peer-reviewed publicaties van deze meneer te tonen over kosten en bouwtijden van kerncentrales. Die zijn er namelijk niet.
Turkenburg publiceerde in 2024 wel een overzichtsartikel over SMR's[12], maar dat verscheen in het Tijdschrift Milieu — een vakblad van de Vereniging van Milieuroprofessionals, geen wetenschappelijk tijdschrift met peer review. Het is een mening in een branchemagazine, geen wetenschap.
Waarom niet de hoogleraren nucleaire technologie in Delft, Groningen of Eindhoven gevraagd? Of de ANVS[7] (Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming)? Of het RIVM?
Kosten: de Lazard-grafiek
Selectieve projectkeuze
De NOS toont uitsluitend projecten met kostenoverschrijdingen: Flamanville (Frankrijk), Olkiluoto (Finland), Hinkley Point C (VK). Waarom niet de tientallen recente projecten die wél op tijd en binnen budget zijn opgeleverd[8]? De eerste reactor van Barakah (VAE) was operationeel in 9 jaar; het volledige vierluik van vier reactoren in circa 12 jaar. Zuid-Korea bouwt kerncentrales structureel op tijd en onder budget. Lees meer: Kernenergie is niet duur.
De Lazard-bron
Rechtsboven in de NOS-grafiek staat de bron: Lazard. Lazard's LCOE-analyse[5] baseert de kosten van kernenergie grotendeels op één Amerikaans project: Vogtle — precies het project met de hoogste kostenoverschrijdingen. Dit is alsof je de kosten van autorijden baseert op de prijs van een Bugatti.
Wat de grafiek niet toont
De NOS vergelijkt alleen productiekosten (LCOE). Dat negeert twee fundamentele problemen:
- Systeemkosten: Zonnepanelen en windturbines zijn goedkoop per kWh, maar de stroom moet ook getransporteerd worden. Netverzwaring kost tientallen tot honderden miljarden euro's[10] — die kosten zitten niet in de LCOE.
- Waarde van stroom: Op een winderige zonnige zomerdag daalt de marktwaarde van stroom naar nul of zelfs negatief. Op een koude windstille winteravond draait de kerncentrale vol — en is de stroom het meest waard. LCOE meet wat stroom kost, niet wat het waard is.
En waarom stopt de horizontale as van de NOS-grafiek bij 2022? Sinds de energiecrisis zijn de kosten van wind en zon sterk gestegen[9]. Tenders voor wind op zee mislukken, bedrijven gaan failliet. Zou het een bewuste keuze zijn om de grafiek niet tot en met 2025 te tonen?
SMR's: "nog in de ontwikkelfase"
Hier toont de NOS aan het niet begrepen te hebben. SMR is een containerbegrip. Er zijn:
- Bewezen watergekoelde reactoren in klein formaat: de Rolls-Royce SMR (470 MW, drukwaterreactor — hetzelfde type als Borssele), de GE-Hitachi BWRX-300 (300 MW, kokendwaterreactor — hetzelfde type als Dodewaard, nu in de tiende generatie). In Canada wordt op dit moment een BWRX-300 gebouwd[6]; oplevering gepland in 2029.
- Geavanceerde ontwerpen met helium-, natrium- of gesmolten-zoutkoeling. Die zijn inderdaad nog in ontwikkeling.
De NOS gooit alles op één hoop en concludeert dat het "nieuwe technologie" is die "nog in de ontwikkelfase zit." Dat is alsof Apple een nieuwe iPhone uitbrengt en de NOS schrijft: "Het is een vrij nieuwe technologie."
Groot of klein?
De NOS stelt de vraag: wat is efficiënter, één grote centrale van 1.600 MW of 64 kleine van 25 MW? Puur op productiekosten heeft de grote centrale een voordeel. Maar de NOS vergeet — opnieuw — het systeem:
- Netcongestie. Heeft de NOS TenneT[10] gebeld? Het stroomnet zit vol. Eén centrale van 1.600 MW vereist zware hoogspanningsverbindingen dwars door het land.
- Nabijheid. Een kleine reactor naast een datacenter, een stadsverwarming of een industrieterrein heeft korte lijnen: minder transportverlies, minder landschapsontsiering, minder druk op het overvolle net.
"De overheid moet bijleggen"
Helemaal eens! Maar dat geldt voor elk groot energieproject in Nederland. Voor de SDE++ (subsidie zon en wind) zijn honderden miljarden uitgetrokken. Kabels en stopcontacten op zee, de ombouw en verzwaring van het elektriciteitsnet — nogmaals honderden miljarden. Als tenders voor wind op zee mislukken, trekt de overheid de portemonnee. Als kolencentrales sluiten, trekt de overheid de portemonnee.
Voor kernenergie is dat niet anders. Wat de NOS niet vertelt: het kabinet heeft nooit gezegd dat kerncentrales voor het gereserveerde bedrag gebouwd zouden worden. Het bedrag op de balans was een signaal aan de industrie dat Nederland serieus is.
"Het duurt te lang"
Een oud Chinees gezegde: "Het beste moment om een boom te planten was 20 jaar geleden. Het op één na beste moment is nu."
Wind op zee: duurt 10+ jaar. Wind op land: duurt 10+ jaar. Netverzwaring: duurt 10+ jaar. Waterstofeconomie: duurt 10+ jaar. Kernenergie: duurt 10+ jaar.
Geen van deze oplossingen levert morgen stroom. Dat is geen argument om er niet aan te beginnen — het is een argument om nu te beginnen. Elk jaar dat we besteden aan twijfel zaaien is een jaar dat fossiele centrales blijven draaien. Lees ook: Anti-kernenergie leidt ons af van de klimaattransitie.
En laten we eerlijk zijn: filmpjes als deze, die twijfel zaaien en suggereren dat het "te lang duurt," zijn zelf onderdeel van het probleem. Ze vertragen de besluitvorming en geven fossiele belangen meer tijd[9].
Conclusie
Het NOS op 3-filmpje presenteert zich als nuchtere verkenning, maar is in werkelijkheid een aaneenschakeling van framing, halve waarheden en ontbrekende context. Koeltorens die er niet zijn, kosten gebaseerd op één mislukt project, technologie die "nieuw" wordt genoemd maar al decennia bestaat, en experts die geen experts zijn.
De NOS had één telefoontje naar de ANVS[7], TenneT[10] of een Nederlandse universiteit kunnen plegen. Dat hebben ze niet gedaan — of ze hebben de antwoorden genegeerd.
Wie werkelijk wil weten hoe het zit met kernenergie, vindt het antwoord niet bij NOS op 3. Maar wel hier.
Lees ook onze kennisdossiers
Bronnen
- NOS op 3, Staat straks in elk dorp een kerncentrale?, 28 maart 2026 ↗
- UNSCEAR (2021), Sources, Effects and Risks of Ionizing Radiation ↗
- Radiation Effects Research Foundation, Life Span Study ↗
- UNECE (2022), Carbon Neutrality in the UNECE Region: Integrated Life-cycle Assessment of Electricity Sources ↗
- Lazard (2024), Levelized Cost of Energy Analysis — Version 17.0 ↗
- OPG / GE-Hitachi, Darlington New Nuclear Project — BWRX-300 ↗
- ANVS, Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming ↗
- World Nuclear Association, Nuclear Power in the United Arab Emirates ↗
- Ember Climate, Electricity Data Explorer ↗
- TenneT, Netcongestie ↗
- Axpo, Nuclear Power Plant Beznau — District Heating ↗
- Turkenburg, W. (2024), Hoe snel dragen nieuwe kleine kerncentrales (SMR's) commercieel bij aan de energievoorziening?, Tijdschrift Milieu, 2024-3 ↗
