Kernenergie straalt niet (maar graniet wel)

De mythe

“Kernenergie is gevaarlijke straling. Wonen bij een kerncentrale is een gezondheidsrisico. Het koelwater is radioactief besmet. Kernenergie is inherent onveilig vanwege de straling die het produceert.”

Dit narratief wordt al decennia ingezet om angst te zaaien. Het werkt, want straling is onzichtbaar, onbekend en daardoor eng. Maar de feiten zijn zo eenzijdig in het voordeel van kernenergie dat het bijna komisch wordt. We doen een poging het serieus te houden.

De feiten

Borssele: de onmeetbaar kleine bedreiging

De kerncentrale Borssele, Neerlands enige operationele reactor, voegt aan de stralingsdosis van omwonenden 0,00001 millisievert per jaar (EPZ^[1]) toe. De natuurlijke achtergrondstraling in Nederland bedraagt gemiddeld 2,4 mSv per jaar (UNSCEAR^[3]) — afkomstig van radon in de bodem, kosmische straling, en natuurlijke radioactiviteit in ons voedsel en lichaam.

Dat betekent dat de achtergrondstraling 240.000 keer hoger is dan de bijdrage van Borssele. Om dezelfde dosis op te lopen als de natuurlijke achtergrondstraling zou je 240.000 jaar naast Borssele moeten wonen. De homo sapiens bestaat pas 300.000 jaar.

De stralingsschaal der absurditeit

Even in perspectief.

Leest u dat goed: een enkele banaan levert u tien keer zoveel straling als een heel jaar naast Borssele wonen. Een transatlantische vlucht geeft u de stralingsequivalent van achtduizend jaar naast de kerncentrale. En die CT-scan die uw huisarts zo achteloos aanvraagt? Een miljoen keer Borssele.

De banaanequivalentdosis

De “Banana Equivalent Dose” (BED) is geen grap — het is een serieus instrument dat stralingsdeskundigen gebruiken om doses in perspectief te plaatsen. Bananen bevatten kalium, en een fractie daarvan is het radioactieve isotoop kalium-40. Eén banaan levert circa 0,1 microsievert (0,0001 mSv) aan straling.

Wonen naast Borssele voor een heel jaar staat gelijk aan het eten van een tiende banaan. U loopt meer stralingsrisico op door een fruitschaal in uw keuken dan door een kerncentrale in uw achtertuin.

De logische consequentie: als WISE Nederland consistent zou zijn in haar angst voor straling, zou zij campagne voeren tegen supermarkten. Dat doet zij niet. Wij vragen ons af waarom.

Koelwater: niet radioactief, niet groen, niet gloeiend

Een hardnekkig misverstand is dat het koelwater van een kerncentrale radioactief besmet zou zijn. Dit is onjuist. Kerncentrale Borssele gebruikt een gesloten primair koelcircuit. Het water dat naar de Westerschelde terugstroomt is uitsluitend secundair koelwater dat nooit in contact is geweest met de reactor of splijtstof.

Het enige verschil met gewoon zeewater: het is iets warmer.

Het water is niet radioactief. Het is niet groen. Het gloeit niet in het donker. Pro-nucleaire activisten — onder wie Gijs Zwartsenberg en Emil — hebben letterlijk gezwommen in de koelwateruitlaat van Borssele om dit te demonstreren. Ze leven nog steeds, zonder superkrachten maar ook zonder gezondheidsproblemen.

Kolencentrales stralen MEER dan kerncentrales

Hier wordt het werkelijk absurd. Kolen bevatten van nature sporen van uranium en thorium. Bij verbranding concentreren deze zich in vliegas. Een kolencentrale stoot per geproduceerde kilowattuur meer radioactiviteit uit in het milieu dan een kerncentrale.

Dit is geen nucleaire propaganda. Dit is de conclusie van een baanbrekend onderzoek van Oak Ridge National Laboratory uit 1978 (McBride^[2] et al.), gepubliceerd in Science — een van de meest prestigieuze wetenschappelijke tijdschriften ter wereld. De studie toonde aan dat de stralingsdosis voor omwonenden van een kolencentrale tot 100 keer hoger kan zijn dan voor omwonenden van een kerncentrale van vergelijkbare capaciteit.

WISE Nederland heeft nooit campagne gevoerd tegen kolencentrales vanwege hun radioactieve uitstoot. Dat is opvallend voor een organisatie die zegt op te komen tegen de gevaren van straling.

Het LNT-model: de wetenschappelijke basis wankelt

De angst voor elke hoeveelheid straling — hoe klein ook — is gebaseerd op het Linear No-Threshold (LNT) model. Dit model veronderstelt dat er geen veilige drempelwaarde bestaat: elke dosis straling, hoe minuscuul ook, verhoogt het kankerrisico.

Dit model wordt steeds meer betwist. De reden is eenvoudig: de natuur voert al miljoenen jaren het experiment uit dat het LNT-model zou moeten valideren, en de resultaten spreken het tegen.

Ramsar, Iran: In deze stad aan de Kaspische Zee bedraagt de natuurlijke achtergrondstraling tot 260 mSv per jaar — meer dan honderd keer het wereldgemiddelde. Studies van Ghiassi-nejad^[4] et al. (2002) vonden geen verhoogde kankerincidentie bij de bewoners. Sterker nog: er zijn aanwijzingen dat de bewoners van Ramsar een licht verbeterde DNA-reparatiecapaciteit vertonen — een fenomeen dat bekendstaat als radiation hormesis.

Als het LNT-model correct zou zijn, zou de bevolking van Ramsar gedecimeerd moeten zijn. Dat is zij niet. Ze woont er al generaties.

De achtergrondstraling varieert wereldwijd enorm:

Nergens ter wereld is bij deze verhoogde natuurlijke achtergrondstraling een meetbaar verhoogd gezondheidsrisico aangetoond. Het LNT-model is een wiskundig model, geen natuurwet — en de natuur houdt zich er niet aan.

Dat wil niet zeggen dat LNT nutteloos is. Als conservatief rekenmodel is het bruikbaar voor stralingsbescherming: het helpt bij het vaststellen van veilige werklimieten en het ALARA (ICRP^[5])-principe (As Low As Reasonably Achievable). Maar het is een voorzorgsinstrument, geen voorspelmodel — en het is nooit bedoeld geweest om risicoschattingen te maken bij de ultralage doses die een kerncentrale afgeeft.

Conclusie

De straling die een kerncentrale toevoegt aan de leefomgeving is niet alleen verwaarloosbaar — zij is zo microscopisch klein dat ze vrijwel onmeetbaar is. U ontvangt meer straling van een banaan, van een granieten aanrecht, van een vliegvakantie, en ja, van de kolencentrale die de anti-kernenergiebeweging jarenlang heeft gedoogd.

Het koelwater is gewoon water. De achtergrondstraling is 240.000 keer hoger dan de bijdrage van Borssele. Kolencentrales stralen meer dan kerncentrales. En in Ramsar, Iran, wonen mensen al generaties in een stralingsniveau dat honderd keer hoger is dan het wereldgemiddelde, zonder meetbare gezondheidseffecten.

Als straling het argument is tegen kernenergie, dan is dat argument een tiende banaan waard.

Bronnen

1. EPZ, “Hoeveel straling loop je op bij een kerncentrale?” ↗
2. McBride, J.P. et al. (1978), “Radiological Impact of Airborne Effluents of Coal and Nuclear Plants,” Science, 202(4372), 1045-1050 ↗
3. UNSCEAR (2008), Sources and Effects of Ionizing Radiation ↗
4. Ghiassi-nejad, M. et al. (2002), “Very high background radiation areas of Ramsar, Iran,” Journal of Environmental Radioactivity, 60(1-2), 49-59 ↗
5. ICRP Publication 103 (2007), The 2007 Recommendations of the International Commission on Radiological Protection ↗