De mythe

“De bezwaren tegen kernenergie komen uit een brede, onafhankelijke wetenschappelijke beweging. Verschillende organisaties, op basis van hun eigen onderzoek, komen onafhankelijk tot dezelfde conclusie: kernenergie is gevaarlijk, duur en overbodig.”

De anti-kernenergie-beweging is een opmerkelijk kleine, onderling verweven groep organisaties en personen die elkaars niet-peer-reviewed werk citeren, dezelfde weerlegde argumenten recyclen, en zo — bewust of onbewust — het verdienmodel van de fossiele industrie beschermen.

De spelers

WISE: het zenuwcentrum

WISE (World Information Service on Energy) werd in 1978 opgericht in Amsterdam. Het is de internationale hub van de anti-kernenergie-beweging. WISE publiceert de Nuclear Monitor en coördineert campagnes in tientallen landen.

WISE Nederland is klein. De petitie “Geen cent naar kernenergie” behaalde slechts 1.312 handtekeningen — 77% van een bescheiden doel van 1.700. Maar wat WISE mist aan omvang, compenseert het met haar netwerk. WISE-medewerkers rouleren tussen Greenpeace, het Wereld Natuur Fonds, en Europese denktanks. Jan Haverkamp[2], WISE’s meest prominente expert, is tegelijkertijd actief voor Greenpeace en schrijft rapporten voor de Heinrich Böll Stiftung[3]. Eén man, drie organisaties, één boodschap.

Greenpeace: de erfzonde

Greenpeace heeft kernenergie al sinds de jaren ’70 als primair doelwit. De ironie: de organisatie werd medeopgericht door Patrick[10] Moore, die zich later distantieerde met de woorden:

“We made the mistake of lumping nuclear energy in with nuclear weapons, as if all things nuclear were evil. I think that’s as big a mistake as if you lumped nuclear medicine in with nuclear weapons.”

Greenpeace is medefinancier van het World Nuclear Industry Status Report (WNISR[4]), het meest geciteerde anti-nucleaire rapport ter wereld. Het WNISR wordt geschreven door Mycle Schneider, een bekende anti-nucleaire activist die in 2023 de “Nuclear-Free Future Award” ontving — een prijs van anti-kernenergieorganisaties. Het rapport wordt in media regelmatig gepresenteerd als onafhankelijk onderzoek. Het is dat niet. Het is door activisten geschreven, door activisten gefinancierd, en door activisten bekroond.

Greenpeace besteedt jaarlijks honderden miljoenen euro’s aan campagnes. Een fors deel daarvan gaat naar het bestrijden van de schoonste grootschalige energiebron die de mensheid kent. Elke kerncentrale die dankzij Greenpeace niet werd gebouwd of werd gesloten, werd vervangen door fossiele opwekking.

Milieudefensie: negen argumenten, negen keer mis

Milieudefensie — de Nederlandse tak van Friends of the Earth — publiceert op haar website negen argumenten tegen kernenergie [6]. Ir. Jan Rhebergen[7] schreef al in mei 2023 een gedetailleerde weerlegging [7]. De kern van die repliek:

1. “Het duurt te lang om een kerncentrale te bouwen”

In Europa klopt het dat voor recente projecten — omdat we het verleerd zijn en de huidige bouwprojecten “first of a kind” (FOAK) zijn. Maar het is geen universele regel. De UAE bouwde vier reactoren op tijd en binnen budget, ondanks het ontbreken van nucleaire infrastructuur én extreme weersomstandigheden. Zuid-Korea bouwt in 5-6 jaar. Frankrijk zette 56 reactoren neer in 15 jaar. En zoals Rhebergen opmerkt: 10 GW wind op zee is op z’n vroegst eind 2031 klaar — dat is blijkbaar geen reden om het niet te doen.

2. “Kerncentrales zijn extreem duur”

Het woord “extreem” is overdreven. De kapitaallasten tijdens de bouw kunnen oplopen tot 60% van het totaal, maar bij dezelfde gunstige financieringsvoorwaarden als wind en zon — en waarom niet? — zijn de kosten beheersbaar. Dr. Rogier Potter[11] van Loon berekende dat de maatschappelijke business case voor kernenergie zeer positief is, met een maatschappelijk rendement van 9,3% over 65 jaar [11]. Borssele, een relatief kleinschalige, en daarom zeker niet de voordeligste kerncentrale produceerde voor €58/MWh. Lazard’s LCOE+ met systeemkosten (“cost of firming intermittency”) toont dat kernenergie, zelfs bij uit de hand gelopen projecten, goedkoper is dan hernieuwbaar met opslag en achtervang.

3. “Kerncentrales zijn gevaarlijk”

Kernenergie is de veiligste vorm van energieopwekking per TWh, samen met zonne-energie (zie Our World in Data). Kernenergie heeft circa 1,84 miljoen luchtverontreiniging-gerelateerde sterfgevallen voorkomen. In Fukushima waren drie meltdowns, met nul stralingsdoden. Je loopt geen extra straling op door naast een kerncentrale te wonen — terwijl een retourtje Amsterdam–New York per vliegtuig een stralingsdosis oplevert equivalent aan twee thoraxfoto’s.

4. “Kernafval blijft heel lang gevaarlijk”

Kernafval blijft lang radioactief, maar jezelf ertegen beschermen is eenvoudig: de straling uit de langlevende isotopen laat zich tegengehouden door een vel papier of je huid. Bovendien is 96% van het materiaal herbruikbaar — het weggooien is verspilling. En het ultieme bewijs dat geologische opslag werkt: de natuurlijke kernreactor van Oklo in Gabon, waar splijtingsproducten 2 miljard jaar lang nauwelijks gemigreerd zijn ondanks dat de reactor bloot stond aan grondwaterstromen en aardverschuivingen.

5. “Kernenergie gaat ten koste van oplossingen voor jou”

Iedereen profiteert van kernenergie. Kerncentrales worden niet gesubsidieerd; de kosten voor ontmanteling worden tijdens de gebruiksperiode bijeen gespaard; dit is verwerkt in de kosten van een kilowattuur. Zonnepanelen daarentegen zijn niet voor iedereen weggelegd — feitelijk subsidiëren huishoudens die de investering niet kunnen doen degenen die dat wél kunnen. Frankrijk decarboniseerde zijn elektriciteitsnet in 15 jaar met kernenergie: 70% nucleair, 21 g CO2/kWh. Duitsland besteedde 25 jaar en €500+ miljard aan de Energiewende en zit op 328-363 g CO2/kWh.

6. “Kerncentrales kunnen niet zomaar worden uitgeschakeld”

De recent gesloten Duitse centrales konden probleemloos 100 MW per 30 seconden op- of afschalen. Overdag leverden ze tegen de 100%, ’s avonds terug naar 40%. Bij een plotseling tekort of overschot op het net kon onmiddellijk gereageerd worden. Dat is flexibeler dan baseload wind met batterijopslag.

7. “Kerncentrales gaan ten koste van investeringen in wind”

Je kunt net zo goed stellen dat investeringen in wind ten koste gaan van kerncentrales. Waarom deze rare tegenstelling terwijl beide als doel hebben fossiel te verdringen? Wie het klimaat serieus neemt, omarmt alle niet-fossiele opties.

8. “Kernstroom is duur”

Er draaien wereldwijd al decennia honderden kerncentrales die maar niet failliet willen gaan. De Duitse kerncentrales produceerden vlak voor hun sluiting stroom voor enkele centen per kilowattuur. Waar functionerende kerncentrales gesloten worden — Duitsland, België — is dat politiek, niet economisch. Een studie van Carnegie Mellon University schat de kosten van de Duitse kernuitstap op $12 miljard per jaar. De kernuitstap levert sindsdien circa 1.100 vermijdbare sterfgevallen per jaar op, door vervanging met fossiele bronnen. Greta Thunberg noemde dit beleid “waanzin” in een interview voor de ZDF.

9. “Met zon en wind kunnen we de verwachte vraag naar energie makkelijk aan”

Het woord “makkelijk” past hier totaal niet. Geen land ter wereld heeft dit gerealiseerd. De variabiliteit van zon en wind vereist enorme overcapaciteit én een achtervang voor periodes van Dunkelflaute. Seizoensopslag op schaal bestaat niet. Dat alles bij elkaar — overcapaciteit, opslag, transmissie, achtervang — maakt de werkelijke kosten van een volledig hernieuwbaar systeem vele malen hoger is dan de kale LCOE-cijfers suggereren. Volgens Lazard is zelfs de productie van waterstof als opslagmedium efficiënter en goedkoper met kernenergie.

Heinrich Böll Stiftung: de Duitse connectie

De Heinrich Böll Stiftung is de partijstichting van de Duitse Grünen — de partij die in 2023 de laatste Duitse kerncentrales sloot, midden in een energiecrisis, terwijl kolencentrales weer werden opgestart.

De Böll Stiftung financiert en publiceert anti-nucleaire rapporten die in het Europese beleidscircuit circuleren als ware het onafhankelijk onderzoek. Het meest recente voorbeeld:

“Diversion from Urgent Climate Action: How the European Nuclear Lobby Undermines the EU’s Energy Future” (2023), geschreven door — opnieuw — Jan Haverkamp[5].

Dit rapport beweert dat de UNECE[9]-levenscyclusanalyse, die aantoont dat kernenergie de laagste CO2-uitstoot heeft van alle energiebronnen, eigenlijk “nucleaire lobby” is omdat de World Nuclear Association (WNA) er indirect bij betrokken zou zijn. Thomas Gibon, de hoofdauteur van de UNECE-studie, heeft deze claim persoonlijk weersproken. Hij wees er op dat ook de International Renewable Energy Association (IRENA) meewerkte aan de (peer reviewed) UNECE studie. Het rapport van Jan Haverkamp is niet peer-reviewed.

De cirkel is compleet: Haverkamp schrijft voor WISE, lobbyt voor Greenpeace, publiceert via de Böll Stiftung, en citeert het WNISR van Schneider — dat weer door Greenpeace wordt gefinancierd. Het is een gesloten ecosysteem dat zichzelf als “breed wetenschappelijk draagvlak” presenteert.

Het patroon: hoe het werkt

Diagram: het patroon van de anti-nucleaire coalitie

Dit is geen complottheorie. Dit is een gedocumenteerd netwerk van organisaties en personen die openlijk samenwerken, elkaars werk citeren, en dezelfde doelen nastreven. Het bijzondere is niet dat ze samenwerken — het is dat ze zich presenteren als onafhankelijke bronnen terwijl het in essentie steeds dezelfde kleine groep is.

De fossiele schaduw

De fossiele industrie heeft een direct belang bij het falen van kernenergie. Aardgas is de onmisbare achtervang voor intermittente hernieuwbare bronnen — geen wind- of zonnepark zonder gascentrale in de achterhand. Kernenergie is de enige technologie die baseload-fossiel volledig kan vervangen. Wie kernenergie blokkeert, beschermt de gasmarkt.

Michael Shellenberger[1] van Environmental Progress[1] documenteerde hoe:

  • De Sierra Club in de VS $26 miljoen ontving van Chesapeake Energy, de grootste aardgasproducent, terwijl de club campagne voerde tegen kernenergie
  • Fossiele bedrijven consequent investeren in wind + gas combinaties, niet in kernenergie
  • De Energiewende in Duitsland — inmiddels het schoolvoorbeeld van de anti-nucleaire agenda — leidde tot een explosie van aardgasimport en de bouw van nieuwe gascentrales

De Heinrich Böll Stiftung publiceerde in 2023 een rapport met de titel “Understanding the German Nuclear Exit” — een verdediging van het beleid dat leidde tot een elektriciteitsnet dat 15-17 keer vuiler is dan het Franse, bij vijf keer hogere kosten. De Böll Stiftung presenteert Duitslands meest kostbare milieufout als een succesverhaal.

Wat ze delen: het draaiboek

Alle vier organisaties hanteren hetzelfde draaiboek:

  1. Negeer de consensus. IPCC, JRC[8], UNECE, IEA — alle grote wetenschappelijke instanties ondersteunen kernenergie als klimaatoplossing. De anti-nucleaire coalitie negeert of diskwalificeert ze als “lobby.”

  2. Citeer alleen elkaar. Storm van Leeuwen, Schneider (WNISR), Haverkamp (WISE/Greenpeace/Böll) — een klein circuit van niet-peer-reviewed bronnen dat in media als “breed wetenschappelijk bewijs” wordt gepresenteerd.

  3. Verschuif de doelpalen. Als kernenergie goedkoper wordt, is het “te gevaarlijk.” Als het veilig blijkt, “duurt het te lang.” Als het sneller kan, “is er te weinig uranium.” Als er genoeg uranium is, “is het afval onoplosbaar.” Er is geen enkel scenario waarin kernenergie acceptabel wordt — want het doel is niet waarheid maar blokkade.

  4. Noem het nooit bij de naam. Geen van deze organisaties zegt: “wij prefereren gascentrales boven kerncentrales.” Maar dat is het feitelijke resultaat van hun activisme. Elke geblokkeerde kerncentrale wordt een gascentrale. Elke keer.

Conclusie

De anti-nucleaire beweging in Europa wordt gedomineerd door een handvol organisaties — WISE, Greenpeace, Milieudefensie[6] en de Heinrich Böll Stiftung — die onderling verweven zijn, dezelfde personen delen, en elkaars niet-peer-reviewed werk citeren als ware het onafhankelijk bewijs.

Ze presenteren zich als een brede wetenschappelijke beweging, maar staan lijnrecht tegenover elke grote wetenschappelijke instantie die zich over kernenergie heeft uitgesproken: het IPCC, het JRC, de UNECE, de IEA en de WHO.

Het resultaat van vijftig jaar anti-nucleair activisme is niet een schonere wereld. Het is een wereld die meer CO2 uitstoot dan nodig was, meer fossiele brandstoffen verbruikt dan nodig was, en meer mensenlevens heeft verloren aan luchtvervuiling dan nodig was.

Dat is geen milieubeweging. Dat is — hoe goedbedoeld ook — klimaatcriminaliteit.

Bronnen

  1. Environmental Progress, “The War on Nuclear” — Shellenberger, M. ↗
  2. Haverkamp, J. (2023), Diversion from Urgent Climate Action, Heinrich Böll Stiftung EU — niet peer-reviewed ↗
  3. Heinrich Böll Stiftung (2023), Understanding the German Nuclear Exit ↗
  4. World Nuclear Industry Status Report (WNISR), jaarlijkse publicatie ↗
  5. Haverkamp, J., Criteria voor een duurzaam energiesysteem en kernenergie, WISE/Greenpeace ↗
  6. Milieudefensie, “Waarom is kernenergie niet duurzaam” ↗
  7. Rhebergen, J.B. (2023), Repliek op Milieudefensie-argumenten tegen kernenergie
  8. JRC (2021), Technical assessment of nuclear energy ↗
  9. UNECE (2022), Integrated Life-cycle Assessment of Electricity Sources ↗
  10. Patrick Moore, geciteerd in MacKay, D. (2009), Sustainable Energy — Without the Hot Air, hoofdstuk 24
  11. Potter van Loon, R., Kernenergie: een analyse van de maatschappelijke kosten en baten, e-Lise ↗